“Wij willen gendermainstreaming in onze projecten inbedden door nog meer in te spelen op de maatschappelijke context."

Divider text here
5 vragen aan Marleen Bosmans
Expert Gender & Mensenrechten

Delen

Je bent een nieuwe manier aan het uitwerken om de doelstelling ‘genderongelijkheid reduceren’ in de projecten van Enabel in te bedden. Vanwaar deze nieuwe oriëntatie?

We willen een stapje verder gaan dan een transversale aanpak. Tot nog toe liep de doelstelling ‘gendergelijkheid’ als een rode draad door al onze programma’s. Nu willen wij er nog explicieter werk van maken, zodat gendergelijkheid in onze genen komt te zitten. Het is de bedoeling dat alle collega’s – op het hoofdkantoor en op het terrein in onze partnerlanden – gendergelijkheid continu in het achterhoofd hebben wanneer ze nadenken over hun programma’s. We zullen de nieuwe strategie in januari volgend jaar officieel lanceren. Daarbij is voorzien dat de verantwoordelijke voor het genderbeleid eerder optreedt als een coach. Haar rol bestaat erin de collega’s te inspireren, te motiveren en hen uit te dagen zodat gendermainstreaming iets vanzelfsprekends wordt in elk project.

In het verleden hebben we al goede resultaten geboekt maar die werden onvoldoende benut. Van de andere kant vinden velen dat de huidige aanpak van het genderbeleid te theoretisch en abstract blijft. Daarom willen wij meer zichtbaarheid geven aan onze acties en meer concrete resultaten boeken. Om dat te bereiken is het volgens mij belangrijk dat we de sociaaleconomische context van onze interventies meer onder de loep nemen.
 ©Enabel/Tim Dirven - Niger
Je bent voorstander van een geleidelijke aanpak, die zich toespitst op de realiteit op het terrein. Wat bedoel je daar precies mee? 

Ik denk dat de kwestie van de gelijkheid van de vrouwen of de opvoeding van de meisjes een aanpak op lange termijn vergt. Die moet rekening houden met de sociaal-culturele realiteit van de regio waar het project loopt en met de manier waarop het gezin en de bredere familie in elkaar zit. Dat langetermijndenken lijkt vanzelfsprekend maar toch is het absoluut nodig dat we dit in gedachten houden. Bij ons hebben de veranderingen ook heel geleidelijk plaatsgevonden, hetzelfde geldt voor de partnerlanden. Het zou zelfs contraproductief zijn om op de zaken vooruit te willen lopen.
"De gelijkheid van vrouwen vergt een aanpak op lange termijn. Die moet rekening houden met de sociaal-culturele realiteit van de regio en met de manier waarop het gezin, de bredere familie en de gemeenschap in elkaar zit."
En hoe ziet de realiteit in de partnerlanden eruit? 

De context waarin we werken inbedden in de programma’s is cruciaal voor het welslagen van de gendermainstreaming in onze projecten. Een voorbeeld: de toegang tot de arbeidsmarkt bevorderen voor vrouwen hangt niet alleen af van jobcreatie – en wel om verschillende redenen.

Allereerst zijn er stevig verankerde stereotypen, ook bij de lokale overheden: velen vinden dat de rol als echtgenote en moeder op de eerste plaats komt. In die context is het delicaat om hen over de gelijkheid tussen vrouwen en mannen te spreken. Bovendien wordt in vele regio’s waar wij projecten uitvoeren, de sociale zekerheid niet of weinig opgenomen door de overheden. Het is het gezin, de bredere familie en de gemeenschap die fungeren als vangnet voor sociale zekerheid. Het is daar dus veel moeilijker voor een vrouw om er zelfstandig te leven, want het sociale stigma dat kleeft aan onafhankelijkheid kan het vitale vangnet weghalen. 

De vrouwenrechtenbenadering moet dus rekening houden met de gemeenschap. Dat gaat vooral op in culturen waar het belang van de gemeenschap voorgaat op de belangen van de afzonderlijke leden. Elke verandering zal wrijvingen met de bestaande situatie veroorzaken en wij moeten daar rekening mee houden en inzetten op acties die veranderingen teweegbrengen met zo weinig mogelijk wrijvingen.
 ©Enabel/Jullie Claassens - DR Congo
Kun je een concreet voorbeeld geven van de nieuwe aanpak? 

Wij beginnen die aanpak te volgen in de Democratische Republiek Congo (DRC) voor een programma ter bestrijding van het seksueel geweld en voor psychosociale hulp aan de slachtoffers. De psychosociale opvang van de slachtoffers verliep daar volgens de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Wij hebben vastgesteld dat de intakeprotocollen weinig zijn aangepast aan de sociaal-culturele context waarin deze mensen leven. En dat deze procedures nog minder geschikt zijn voor de specifieke behoeften van kinderen en jonge meisjes, terwijl de meesten die zich opgeven als slachtoffer jonger zijn dan 16 jaar.

Dus hebben wij multidisciplinair opzoekingswerk verricht met psychologen, antropologen, politiemensen, artsen, sociale assistenten, zowel Belgen als Congolezen. We wilden begrijpen wie invloed heeft op de vrouw die verkracht werd: haar man, haar eigen familie, haar schoonfamilie? Wie moet je erbij betrekken om de vrouwen die slachtoffer werden van verkrachting ertoe aan te zetten hulp te zoeken? En voor de meisjes, wie moet je benaderen: de ouders, of eerder de ooms en de tantes?

Deze aanpak kan ook nuttig zijn voor gezondheidsprogramma’s. Zo is naar het ziekenhuis gaan een grote uitgave voor een familie. In sommige landen is het de man die beslist of zijn vrouw naar het ziekenhuis mag. In vele andere landen is het de schoonmoeder die daarover beslist. In die culturen moet een gezondheidsbeleid dat gericht is op vrouwen, zeker en vast de schoonfamilie erbij betrekken.
 ©Enabel/Tim Dirven - Niger
Maar denk je dat de mentaliteit echt kan veranderen als gevolg van een interventie? 

Ja, natuurlijk! Ik zal je een waargebeurd verhaal vertellen. Ons Trade for Development Centre werkt onder meer met twee coöperaties die koffie produceren in de Congolese provincie Zuid-Kivu. In die streek grepen heel wat groepsverkrachtingen plaats. Wij hebben fondsen kunnen vrijmaken – niet veel, ongeveer tweemaal 20.000 euro – zodat een lokale ngo de leiders van de coöperatie kon sensibiliseren om de vrouwen in kwestie te contacteren en hen indien nodig te helpen. Op die manier konden we, zelfs vele jaren na de feiten, voor het eerst enkele honderden vrouwen van alle leeftijden helpen. Al deze vrouwen werden – vaak herhaaldelijk – verkracht. 

Enkele maanden later nam ik deel aan een vergadering met de leden van die coöperatie, de overheden, en de traditionele dorpshoofden. Op dat moment stond de oudste koffieboer recht om het woord te nemen. Hij sprak me aan en zei: "Mevrouw, ik zou u graag om een gunst vragen. Dankzij u heb ik begrepen dat een vrouw ook rechten heeft." Terwijl hij praatte, keek hij om zich heen. "Ik heb geleerd dat ze het woord kan nemen in het openbaar. En ik heb ook geleerd dat een vrouw kan nadenken, dat ze een economische activiteit kan hebben en succes kan hebben." Daarna draaide hij zich om naar mij: "Mevrouw, ik wou u vragen of alle mannen in mijn gemeenschap dat ook kunnen leren. Want het is belangrijk. Het is belangrijk dat onze vrouwen kunnen deelnemen en ons kunnen helpen, want wij zijn allemaal arm en wij hebben geld nodig."

Voor mij is dat het mooiste bewijs dat het belangrijk is dat de vrouwen en mannen hun rechten kennen en dat het mogelijk is om de mentaliteit te veranderen zonder grote schokken.

Ontdek nog stories

Enabel werkt al bijna 7 jaar samen met de Burundese overheid aan het opzetten van een efficiënt gezondheidsinformatiesysteem.  Het programma loopt nu ten einde en heeft zijn doelstellingen bereikt. Een terugblik op een succesverhaal met tekst...
De provincie Gaza in Mozambique is een droge streek met afgelegen dorpen en weinig waterbronnen. Het Belgisch ontwikkelingsagentschap stelt een nieuwe aanpak voor die de landelijke bevolking een betere toegang tot drinkwater biedt.
De meeste Palestijnse jongeren zitten zonder werk. Omdat bedrijven meestal op zoek zijn naar technisch geschoold personeel, is werkplekleren een deel van de oplossing.

BLIJF OP DE HOOGTE

Divider text here
Volg onze acties en de laatste trends in internationale samenwerking.