Vijf vragen aan Toon Driesen | Enabel - Belgisch Ontwikkelingsagentschap

"Het belangrijkste bij innovatie is de weg tussen het idee en de verwezenlijking ervan"

Vijf vragen aan Toon Driesen
Trekker van de werkgroep ‘Innovatie’

Innovatie kan vele vormen aannemen. Hoe zou jij innovatie omschrijven?

Bij Enabel vinden we dat innovatie aan vier criteria moet voldoen om onze steun te krijgen:

  1. Innovatie moet eerst en vooral wenselijk zijn, in die zin dat ze een antwoord moet bieden op lokale uitdagingen. Problemen waarmee de plaatselijke bevolking te maken heeft, en waarvoor momenteel geen bevredigend of betaalbare oplossing bestaat.
  2. Ten tweede moet innovatie technisch haalbaar zijn. We willen dat innovatie een concreet en snel antwoord biedt op de problemen, en niet in een verre, hypothetische toekomst.
  3. Ten derde moet ze leefbaar zijn, zowel vanuit financieel als sociaal oogpunt. Dat betekent dat ze niet alleen betaalbaar moet zijn voor de doelgroep waarvoor ze bestemd is, maar dat ze bovendien sociaal aangepast moet zijn. Het heeft geen zin een product of dienst te ontwikkelen als er te veel belemmeringen zijn voor het gebruik ervan. Financiële duurzaamheid is dan weer de enige manier om ervoor te zorgen dat de oplossing blijvend is. Anders zal het initiatief tot stilstand komen zodra de financieringsbronnen opdrogen.
  4. En, last but not least, moet innovatie stroken met de waarden van Enabel, vooral op het vlak van inclusie en duurzaamheid. Wij schenken veel aandacht aan het laatste criterium want respect voor onze waarden is van fundamenteel belang in al onze acties.

In het algemeen moeten we beseffen dat innovatie niet ophoudt bij het genereren van ideeën. Het belangrijkste is de weg die we moeten afleggen om de ideeën om te zetten in concrete en leefbare oplossingen. We moeten testen, leren, opnieuw testen, en bepaalde ideeën laten varen. En tot slot de oplossingen en praktijken die in het veld werken, opschalen.
"De co-creatie met alle betrokken partners levert de beste resultaten op"
Kun je voorbeelden geven van innovatie in die zin?

In de DR Congo bijvoorbeeld steunen we lokale ondernemingen bij het ontwikkelen en op de markt brengen van herbruikbaar maandverband. Het idee kwam voort uit een bevinding: schoolmeisjes kunnen het zich zelden veroorloven om wegwerpmaandverband te kopen. Ze nemen dan maar hun toevlucht tot ‘zelfgemaakte’ oplossingen. Maar die oplossingen zijn vaak onhygiënisch en kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken. Helemaal geen maandverband gebruiken is ook geen optie, want de jonge meisjes schamen zich en blijven weg van school tijdens hun menstruatie.

Daarom hebben we het onderzoek naar een duurzame oplossing voor betaalbaar maandverband gestimuleerd. Het idee is om herbruikbaar maandverband te maken op basis van lokale materialen zoals stof van bamboevezel. We hebben samengewerkt met plaatselijke producenten en hebben het product getest en aangepast alvorens het op grote schaal te produceren.
Presentatie van ontwerpen voor herbruikbaar maandverband in de DRC

In Oeganda zijn de opportuniteitskosten voor het volgen van een langdurige opleiding zeer hoog. Zo is er de afstand naar het opleidingscentrum, dat misschien ver van huis ligt. Daarnaast nemen de programma's veel tijd in beslag zodat de waarde van die opleiding op de arbeidsmarkt ondertussen misschien veranderd is. Enabel heeft hier een mouw aangepast en heeft 'instant-trainingen’ opgezet. Dat zijn intensieve opleidingsprogramma's van 10 tot 100 uur gericht op de behoeften van de markt, zoals schoenen maken, bijenkorven bouwen of brood bakken. Die opleidingen zijn toegespitst op het aanleren van technieken. Aan het einde van de opleiding ontvangen de deelnemers een startpakket met materialen om hun eigen bedrijf op te starten.

In Gaza, in Palestina, helpen we jobs creëren in de circulaire economie. We hebben onderzoek gedaan naar de mogelijkheden in de industriële sectoren van de plaatselijke economie. Op basis daarvan organiseren we hackatons met de bedoeling de beste ideeën van jonge vernieuwers te selecteren. Die geselecteerde jongeren krijgen startersbegeleiding en worden gesteund door experts in circulaire economie van VITO, de Vlaamse instelling voor technologisch onderzoek. Het idee is de jongeren in Gaza te laten profiteren van VITO’s ervaring in coaching van start-ups in StartIT, de incubator van KBC in Brussel.

In Benin hebben we InnoValorana gelanceerd. Dat is een ‘innovatie-challenge’ rond het thema: hoe afval en bijproducten van de ananassector te hergebruiken, bijvoorbeeld het afval van de sapproductie. Jonge vernieuwers uit Benin hebben zeer creatieve ideeën aangereikt: ananaspoeder maken uit de pulp en harde kern van de ananas (dat rijk is aan enzymen), de bostel of draf gebruiken om koekjes te maken, champignons kweken op het afval, of nog, het afval gebruiken om diervoeder of compost van te maken. Een jury selecteerde de beste ideeën, die technische en financiële steun zullen krijgen om het bedrijfsmodel te verfijnen, een eerste prototype of ‘Proof of Concept’ (PoC) te creëren en in de praktijk te brengen.

Foto 1: Alison John maakt bijenkorven in het vluchtelingenkamp Imvepi, Uganda.
Foto 2: Deelnemers aan de Go Green Hackaton in Gaza, Palestina.
Foto 3: Winnaars van de "InnoValorana"-wedstrijd in Benin.

Enabel heeft het Wehubit-programma opgezet. Waaruit bestaat dat en waarom staat het nu centraal in het DNA van Enabel?

Wehubit is een uniek programma. Het focust op de opschaling van innovatie: de innovatieve oplossingen concreet uitvoeren: concrete producten en diensten lanceren op basis van een PoC, die aanpassen aan de hand van de reacties en ervaringen van gebruikers, en ten slotte het toepassingsgebied van de innovatieve oplossingen uitbreiden. Onze rol bestaat erin het proces van de schaalvergroting te vergemakkelijken door de daarmee gepaard gaande risico's te beperken. Enabel is een van de weinige ontwikkelingsagentschappen die een dergelijk programma heeft gelanceerd.

Waarom is schaalvergroting een hele uitdaging?

Hier in België beschouwen we innovatie als iets dat veelal positief is: de potentiële voordelen ervan wegen op tegen de risico's. Dat is niet altijd het geval in meer kwetsbare economieën. de middelen zijn er schaarser, de omgeving minder voorspelbaar en er zijn minder formele vangnetten voor mislukkingen. De kijk op innovatie is dus veel meer risicogericht. Die moeilijke omstandigheden kunnen soms een stimulans zijn, omdat mensen op zoek gaan naar goedkope, robuuste oplossingen die echt aan de plaatselijke situatie zijn aangepast – de zogenaamde ‘frugal innovation’ of zuinige innovatie.

In het innovatieproces zijn de grootste risico's geconcentreerd in de fase van opschaling, wanneer wordt gewerkt aan de concrete uitbereiding van het idee op brede schaal. Die fase is niet alleen riskant, ze vergt ook meer investeringen. Daarom hebben we besloten onze inspanningen daarop toe te spitsen.

Heeft Wehubit al successen geboekt?

Het Wehubit-team ondersteunt een twintigtal projecten in 12 partnerlanden. In Senegal steunen we bijvoorbeeld een interactief radioproject. De uitzendingen zijn gewijd aan landbouwpraktijken en de landbouwers kunnen opbellen om feedback te geven of vragen te stellen. In Zanzibar is er een programma om artificiële intelligentie en machinaal leren te gebruiken om de zorg voor zwangere vrouwen te verbeteren. Dit project wordt rechtstreeks geleid door een internationale ngo, in samenwerking met plaatselijke ziekenhuizen en 2000 gezondheidswerkers en het ministerie van Volksgezondheid.

Een ander facet van onze visie op innovatie: het is de co-creatie met alle betrokken partners die de beste resultaten zal opleveren.


Lees meer over wehubit


© foto's: Enabel

Delen

Discover more stories

Noodhulp voor vaccinatie is een prioriteit voor de Europese ontwikkelingsagentschappen. Toch wordt er ook al gewerkt aan de toekomstige zelfvoorziening voor vaccins en gezondheid in Afrika. België wil zeker een rol spelen in deze...
Een wereldburger beseft dat haar of zijn acties een effect hebben op de wereld, en zet zich in voor een meer rechtvaardige, solidaire en duurzame mondiale samenleving. Het programma voor...
In Congo hebben veel huishoudens geen toegang tot drinkbaar water, omdat de watervoorziening er niet bestaat. Maar hoe los je dit op wanneer er ook geen elektriciteit voorhanden is? Enabel pakt het probleem samen met lokale partners aan.

BLIJF OP DE HOOGTE

Divider text here
Volg onze acties en de laatste trends in internationale samenwerking.