Wetenschap in dienst van het klimaat

Met 18% van de zoetwatervoorraden in de wereld speelt het stroomgebied van het Tanganyika-meer en Kivu-meer een cruciale rol op wereldschaal. Er wonen ongeveer acht miljoen mensen langs de oevers van de meren en het gebied vormt een van de meest biodiverse ecosystemen ter wereld.

De natuurlijke hulpbronnen komen echter steeds meer onder druk te staan, eens te meer door de toename van klimaatextremen. Het Tanganyika Kivu Water Management Project (TAKIWAMA) is een Europees initiatief dat wordt uitgevoerd door Enabel en GIZ. Het richt zich op het duurzaam beheer van die hulpbronnen, het behoud van ecosystemen en een duurzame toekomst voor de inwoners van de regio.

Ondersteuning van grensoverschrijdend beheer van hulpbronnen

Sinds 2019 werkt Enabel nauw samen met de Lake Tanganyika Authority, die de vier landen aan de oevers van het meer – Tanzania, de Democratische Republiek Congo, Zambia en Burundi – samenbrengt om een milieumonitoringnetwerk in te voeren voor het water van het meer.

Tijdens de eerste fase van het project werden vier regionale laboratoria opgeknapt en uitgerust om de analyse van de waterkwaliteit te verbeteren, terwijl de methoden voor monitoring en gegevensverwerking werden geharmoniseerd. De afvalwaterzuiveringsinstallatie van Bujumbura in Burundi, de enige zuiveringsinfrastructuur van het Tanganyika-meer, werd versterkt en er is actie ondernomen om het beheer van vast afval in Kigoma, Tanzania, te verbeteren, waardoor de door de mens veroorzaakte vervuiling afneemt.

Voortbouwend op die vooruitgang is de tweede fase van het project bedoeld om die initiatieven uit te breiden en tegelijk hun wetenschappelijke dimensie te versterken. Het doel is om het meetnetwerk voor waterkwaliteit te optimaliseren door nieuwe milieumonitoringcentra op te zetten.

Een internationale wetenschappelijke benadering

Het bewaken van een ecosysteem dat zo uitgestrekt en complex is als het Tanganyika-meer en Kivu-meer vereist diepgaande expertise en sterkere wetenschappelijke samenwerking. TAKIWAMA vertrouwt op een netwerk van onderzoekscentra en universiteiten, die lokale en internationale expertise combineren.

Naast de reeds bestaande samenwerkingsverbanden met instellingen en organisaties in de oeverlanden, steunt het project op een breed wetenschappelijk partnerschap; onder andere met het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Unie, de Universiteit van Luik, de Universiteit van Milaan-Bicocca, de Universiteit van Burundi en de Frankfurt Zoological Society.

Op COP29 kondigde het Waals Gewest zijn steun aan voor het behoud van de twee meren, met een financiering van 2 miljoen euro voor de bouw van twee milieu- en klimaatcontrolecentra in Nsumbu (Zambia) en Kipili (Tanzania). Tegelijkertijd wordt het netwerk van weerstations rond het meer uitgebreid en gemoderniseerd en wordt apparatuur aangeschaft om de biodiversiteit beter op te volgen.

“Deze samenwerking met Enabel is volledig in lijn met onze missie om geografische gegevens en diensten van hoge kwaliteit beschikbaar te stellen om wereldwijde uitdagingen aan te gaan. Door mee te werken aan het TAKIWAMA-project delen we onze expertise over de grenzen heen en helpen we de capaciteit van lokale partners te versterken, met name op het gebied van geodesie.” zegt Ingrid Vanden Berghe, Administrateur-generaal van het Nationaal Geografisch Instituut

Beter begrijpen om beter te handelen

Geconfronteerd met de aanzienlijke stijging van het waterpeil van het meer – en de verwoestende gevolgen daarvan voor de bewoners, landbouwgebieden en infrastructuur – is het begrijpen van en anticiperen op die schommelingen een prioriteit om de bevolking en de omgeving beter te beschermen.
Enabel zal samenwerken met het Belgisch Nationaal Geografisch Instituut om de topografische netwerken van de oeverlanden te harmoniseren en de milieu-impact van overstromingen en bodemerosie te analyseren. Die studies zullen het mogelijk maken om de risico’s in te schatten en het overheidsbeleid te sturen om het behoud van de meren op lange termijn te garanderen.

Er liggen nog veel uitdagingen voor ons, maar de opkomst van een stevig wetenschappelijk netwerk en de mobilisatie van lokale en internationale spelers zijn bemoedigend. Via zijn aanpak gebaseerd op wetenschap en internationale samenwerking, illustreert TAKIWAMA het belang van collectieve actie in het licht van klimaat- en milieu-uitdagingen. Het laat zien dat voor het behoud van natuurlijke hulpbronnen een doeltreffende coördinatie nodig is tussen regeringen, de internationale wetenschappelijke gemeenschap en de lokale bevolking.