“Innovatie stimuleren beschouw ik als een privilege.”

Toen Toon tien jaar geleden als bio-ingenieur en antropoloog naar Tanzania vertrok, wist hij nog niet hoe die ervaring zijn loopbaan zou vormgeven. Vandaag leidt hij de Innovation Hub van Enabel, en stuurt hij een team van elf mensen aan, dat momenteel 23 innovatieve oplossingen ondersteunt bij de opschaling ervan.

Als 29-jarige junior expert werkte Toon in Arusha, Tanzania. In het Maisha Bora-project, een multidisciplinair initiatief voor voedselzekerheid, focuste hij zich op monitoring en evaluatie. “Ik merkte dat er heel wat vertraging zat op de feedback die we kregen en de verwerking ervan. Het project omvatte een uitgestrekt gebied en partners die verspreid waren. Gegevensverzameling digitaliseren leek een plus voor alle betrokkenen. Dus gingen we aan de slag met KoboToolbox.”

Via dit syteem kon feedback van veehouders en landbouwers op tablets verzameld worden. Datacollectie-officers kregen tablets waarmee ze data konden invoeren, onmiddellijk zichtbaar voor alle partners via een gedeeld dashboard. “Dankzij het opleidingsbudget van het Juniorprogramma volgde ik een opleiding in Nairobi over digitale M&E-tracking en GIS (geografische informatiesystemen). Die kennis kon ik onmiddellijk in de praktijk omzetten.”

Mjin tijd bij het project was heel boeiend, maar ook confronterend. “Na anderhalf jaar had ik het systeem opgezet, de mensen waren getraind en het draaide goed. Toch voelde ik weinig ruimte om verder door te groeien binnen het project.” Toon keerde samen met zijn vriendin terug naar België, met nieuwe inzichten, maar ook twijfels over de soms trage dynamiek in de sector.

De blik verruimen in de privésector

Zijn volgende halte was de privésector: marktanalyses uitvoeren voor bedrijven uit de agro-industrie. “Ik onderzocht waar bedrijven hun zaden of gewasbeschermingsmiddelen konden vermarkten. Dat voelde aanvankelijk als een frisse wind: sneller schakelen, meer autonomie, minder logge processen.”

Toch begon het na twee jaar wat te wringen. “De waarden klopten niet meer met wat ik zocht . Maar ik heb er wel geleerd om inventief te zijn, en resultaten te boeken binnen krappe deadlines. Die ervaring neem ik vandaag nog mee.”

Van projecten naar systeemverandering: innovatie als motor

De terugkeer naar Enabel betekende een nieuwe start, eerst als landbouwexpert, later als expert innovatie. Vandaag leidt Toon de Innovation Hub: vier projecten die focussen op het opschalen van bewezen innovatieve oplossingen. Het team van Toon zet samenwerkingen op tussen uiteenlopende partners en verkent creatieve businessmodellen om innovaties financieel duurzaam te maken. “We zetten radicaal in op betaalbare en schaalbare innovaties. Een dure high-tech toepassing die niemand kan betalen heeft weinig impact.”

Een sprekend voorbeeld komt uit de Democratische Republiek Congo. Daar lopen overlevers van seksueel geweld vaak tegen barrières aan om klacht in te dienen, onder meer door onbetrouwbare forensische bewijslast op papier. Om dit aan te pakken introduceerden Physicians for Human Rights en HEAL Africa, MediCapt, een app die medische documentatie digitaal vastlegt en foto’s integreert. Zo werken zorg- en juridische medewerkers beter samen. Dit vergroot de rechtstoegang voor overlevers. Dankzij Enabel werd de app uitgerold naar meerdere locaties en werden honderden politieagenten en zorgverleners opgeleid.

Ook in Zuid-Afrika maakt het team van Toon mee het verschil. Via het RTIA-project ondersteunt het de sociale onderneming Digify, die een AI-gestuurd leerplatform via WhatsApp uitbouwt. Zo krijgen leerkrachten, zelfs in afgelegen gebieden, eenvoudiger toegang tot bijscholing en pedagogische ondersteuning.

Voor Toon is het leiden van zo’n team een nieuwe uitdaging. “Ik ontdek hoe belangrijk authenticiteit is in leiderschap. Mijn Kempische nuchterheid botst soms met de bureaucratie die bij publieke financiering hoort, maar mijn team compenseert dat met andere sterktes. We groeien samen en halen het beste in elkaar naar boven.”

De drive en ideeën van buiten de sector erkennen

“Wonen en werken in Tanzania met mijn vriendin was een unieke ervaring. Het verbreedde ons wereldbeeld. We hebben zóveel jonge mensen en ondernemers ontmoet met prachtige ideeën en de drive om iets te veranderen. Jammer genoeg blijven ze vaak onder de radar. Dus als wij als project daaraan kunnen bijdragen, in plaats van vast te zitten in het clichébeeld van ‘hulp voor Afrika’, dan is dat veel waardevoller en ook gewoonweg nodig in 2025.”

Toch blijft Toon een kritisch oog hebben: “Innovatie krijgt steeds meer ruimte, en dat is positief. Maar overheden grijpen nog vaak terug op voorspelbaarheid, controle en logge processen. En juist dat staat haaks op de snelheid en flexibiliteit die innovaties nodig hebben. Toch geloof ik in verandering van binnenuit, kijk maar naar het traject dat we als innovatieteam hebben afgelegd. Anders zou ik hier niet blijven werken.”