Waarom de energietransitie niet kan wachten

De energietransitie is een belangrijke uitdaging voor duurzame ontwikkeling, vooral in Afrika, waar bijna 600 miljoen mensen nog altijd geen toegang hebben tot elektriciteit.

Het is niet alleen een sociaal vraagstuk, maar ook een milieukwestie: de energiesector is verantwoordelijk voor meer dan driekwart van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Met steun aan een rechtvaardige energietransitie worden klimaat-, demografische en sociale uitdagingen gelijktijdig aangepakt en worden stappen gezet richting koolstofarme economische groei.

Een must voor de volksgezondheid

Koken doodt. In Sub-Saharaans Afrika gebruiken bijna een miljard mensen nog altijd vervuilende brandstoffen (brandhout, houtskool, enz.) om te koken. De hieruit voortvloeiende huishoudelijke vervuiling veroorzaakt elk jaar ongeveer 815.000 vroegtijdige sterfgevallen, voornamelijk vrouwen en kinderen.

Schoon koken is daarom een essentiële pijler van een rechtvaardige energietransitie en een belangrijke kans voor klimaatactie en inclusieve groei. De toepassing van oplossingen voor schoon koken (aardgas en groene elektriciteit) op het continent zou slechts een fractie van de wereldwijde energie-investeringen vergen, terwijl het aanzienlijke voordelen oplevert voor de volksgezondheid, gendergelijkheid en het klimaat.

Enabel ondersteunt partnerlanden bij het versterken van het overheidsbeleid, de markt en de vaardigheden die nodig zijn om levensvatbare, herhaalbare oplossingen te ontwikkelen.

In Mozambique is de transitie al bezig. Schoon koken staat op de nationale agenda voor energietransitie. Enabel werkt samen met de overheid om duidelijke normen in te voeren met drempelwaarden voor energie-efficiëntie en emissies.

Deze normen houden gevaarlijke technologieën weg uit huishoudens en vergroten tegelijkertijd het vertrouwen van private investeerders. Het hervormde overheidsbeleid biedt zo een hefboom voor het creëren van een veilige en aantrekkelijke markt: de versnelde toegang tot deze oplossingen verbetert de gezondheid van gezinnen, ondersteunt kmo’s, versterkt koolstoffinanciering en creëert banen voor vrouwen en jongeren.

In Ivoorkust ondersteunen we de beleidsvoering, innovatie, de financiering van kmo’s, de ontwikkeling van lokale bedrijven en het opzetten van een uniek loket voor informatie over schoon koken.

Een hefboom voor economische ontwikkeling

De energietransitie creëert kansen voor economische diversificatie en banen in de groene economie, waaronder hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, het beheer van elektronisch afval en groene waterstof.

In Tanzania ondersteunen Enabel en UN-Habitat de ontwikkeling van de sector voor lichte elektrische voertuigen (2- en 3-wielers) door voorwaarden te scheppen voor duurzame investeringen. Enabel werkt met name samen met TAEMA, de Tanzaniaanse koepelvereniging voor e-mobiliteit. We werken ook samen met de Universiteit van Dar es Salaam om opleidingen aan te passen aan de toekomstige banen in elektrische mobiliteit – want zonder geschoolde arbeidskrachten is er geen groene transitie mogelijk.

In Senegal ondersteunt Enabel de toegang tot oplossingen die zijn afgestemd op lokale economische activiteiten, met name in plattelandsgebieden. We werken ook rond het einde van de levensduur van zonnepanelen, waarbij we de behoeften aan ontmanteling, recycling en afvalbeheer beoordelen.

In Ivoorkust begeleidt Enabel diverse sectoren om landbouwafval te herbenutten en alternatieve brandstoffen te produceren.

Het agentschap biedt ook technische en financiële ondersteuning aan kmo’s en ondernemers. Tot slot stimuleert Enabel een aantrekkelijk bedrijfsecosysteem door ondernemersnetwerken te consolideren en belemmeringen voor financiering weg te nemen.

Klimaatfinanciering mobiliseren

Op de tweede Africa Climate Summit, die in september 2025 in Addis Abeba (Ethiopië) werd gehouden, stond de financiering van de energietransitie centraal. Een van de financiële mechanismen die werden belicht zijn de koolstofmarkten. Die zijn geïdentificeerd als strategische hefbomen om de klimaatverbintenissen van regeringen te helpen halen. Ze kunnen extra middelen mobiliseren om projecten voor schone energie, schoon koken, herbebossing of duurzame landbouw te ondersteunen.

Enabel ondersteunt daarom het klimaatbeleid en de institutionele capaciteit die nodig is om toegang te krijgen tot deze mechanismen.

Zoals de Belgische minister Jean-Luc Crucke zei op de top: “Koolstofmarkten moeten de ambities van Afrika dienen. België, als lid van Team Europe, is klaar om deze visie te ondersteunen.”

Het Green Climate Fund is een van de belangrijkste mechanismen voor klimaatfinanciering. Na de accreditatie van Enabel bij het Green Climate Fund in 2019, ondertekende Enabel in maart 2026 een project in Mozambique ter waarde van 42 miljoen euro, gericht op het versterken van de klimaatbestendigheid en het uitbreiden van de toegang tot energie in landelijke gebieden.

Het project ontwikkelt de toegang tot schone, betaalbare energie via mini-netwerken op zonne-energie. Het ondersteunt ook het productieve gebruik van energie (landbouw, koude ketens, ambachten, irrigatie en pompen op zonne-energie), terwijl de nationale institutionele capaciteit wordt versterkt. Dat zal de levensomstandigheden van meer dan 65.000 Mozambikanen direct verbeteren.

Bovendien zal Enabel in 2026 een deel van de inkomsten uit het Europese emissiehandelssysteem (ETS) kunnen aantrekken om een actie in Namibië te ondersteunen in verband met de ontwikkeling van de groene waterstofsector en een koolstofarme economie. Het omvat de voorbereiding van de haveninfrastructuur van Walvis Bay op de toekomstige groene waterstofsector, evenals beroepsopleidingen in de sectoren hernieuwbare energie en waterstof.

Door als facilitator op te treden, helpt Enabel de partnerlanden om ambitieuze klimaat- en energiestrategieën om te zetten in financieel haalbare projecten ten dienste van een koolstofarme economie.