Kritieke mineralen : Hoe verzoen je strategische onafhankelijkheid en mondiale verantwoordelijkheid ?

In de huidige mondiale context, die wordt gekenmerkt door een vernieuwd industriebeleid en een verhoogde geopolitieke onzekerheid, zijn kritieke grondstoffen van strategisch belang. Deze mineralen zijn cruciaal voor de energie-, auto-, militaire en elektronica-industrie en voor energie- en digitale systemen.

Het streven naar bevoorradingszekerheid werpt een centrale vraag op, met name voor de landen van de Europese Unie: hoe kunnen we de bevoorrading veiligstellen en tegelijkertijd verantwoorde en duurzame mijnbouw in Afrika garanderen?

Europese strategische onafhankelijkheid en Afrikaanse industriële ontwikkeling

In 2025 identificeerde de Europese Unie 34 grondstoffen als kritiek en 17 grondstoffen als strategisch voor de economie. Zeldzame aardmetalen zoals nikkel en kobalt zijn essentieel voor de energietransitie (windturbines, zonnepanelen), en lithium, grafiet en fosfaat spelen een sleutelrol bij de productie van batterijen en energieopslag.

Met de Critical Raw Materials Act heeft de EU een kader gecreëerd om de ontwikkeling van duurzame en inclusieve mijnbouwprojecten te versnellen en tegelijkertijd haar bevoorradingsbronnen en partnerschappen te diversifiëren.

In deze context, en vanwege de rijkdom aan kritieke en strategische mineralen en grondstoffen, zijn Afrikaanse landen belangrijke partners: de ontwikkeling van mijnbouw- en industriële projecten in Afrika is een wereldwijde geostrategische uitdaging en een grote kans voor economische ontwikkeling.

Maar er zijn ook uitdagingen: hoewel mijnbouw aanzienlijke kansen biedt voor industriële ontwikkeling, brengt afhankelijkheid van natuurlijke rijkdommen ook macro-economische en bestuurlijke uitdagingen met zich mee. Naast de economische onzekerheid vergt mijnbouw ook heel veel energie en zijn er vaak milieu- en sociale problemen als gevolg van de extractie van grondstoffen.

Enabel speelt hierop in met zijn expertise en ervaring op het Afrikaanse continent. Het agentschap ondersteunt zowel publieke als private Afrikaanse en Europese spelers voor een transparanter en duurzamer mijnbeheer met waardig werk en waardecreatie voor de lokale bevolking.

Een geïntegreerde aanpak van de mijnbouwsector in DR Congo

In de Democratische Republiek Congo, die volgens de Wereldbank in 2021 meer dan 74% van de wereldproductie van kobalt voor haar rekening nam, is de spanning tussen de geostrategische agenda en de lokale ontwikkeling duidelijk. Daarom ondersteunt Enabel het Congolese ministerie van Financiën bij het opstellen en uitvoeren van de routekaart 2025-2027 met het oog op een beter macrobudgettair en financieel beheer van de mijnbouw- en oliereserves. Dat zal de transparantie van en het toezicht op de investeringen en inkomsten van de staat verbeteren.

Op regionaal niveau ondersteunt Enabel in de mijnbouwcentra van Haut-Katanga en Lualaba de ontwikkeling van vaardigheden met het oog op waardig werk, een sterkere waardeketen (extractie, verwerking) en de duurzaamheid van de sector. In Kolwezi (Lualaba) is het agentschap een partnerschap aangegaan met een onderaannemer in de sector om jonge mensen volgens internationale criteria op te leiden in industriële elektriciteit. Er worden ook opleidingscentra uitgerust en lokale leerkrachten opgeleid.

In Lubumbashi (Haut-Katanga) ondersteunt Enabel, als onderdeel van het Europese project “Unis pour l’Éducation et l’Emploi”, opleidingscentra met cursussen en stages die rechtstreeks verband houden met mijnbouw en aanverwante beroepen (onderhoud, mechanica, machinebesturing, logistiek). De werkelijke behoeften van bedrijven zijn het uitgangspunt voor opleidingen die leiden naar tewerkstelling.

Tegelijkertijd werkt Enabel aan de verbetering van de arbeidsomstandigheden in de mijnbouwsector: het agentschap heeft met name artisanale mijnwerkers opgeleid over hun rechten en veiligheid op het werk. Verder is de arbeidsinspectie ondersteund, zijn bewustmakingscampagnes georganiseerd en zijn vakbonden versterkt in samenwerking met Belgische en Congolese organisaties.

Deze acties passen binnen een bredere visie op de strategische corridors die worden ondersteund door de Europese Global Gateway, met name de Lobito-corridor. De corridors zijn meer dan alleen transportinfrastructuur. Het zijn ook echte groene en inclusieve ontwikkelingsgebieden. Enabel zet in op de ontwikkeling van vaardigheden in de mijnbouwcentra langs deze corridors door zich te richten op sleutelberoepen in verantwoorde exploitatie, logistiek, onderhoud en energiediensten.