Sahel: verhalen van veerkracht

De Sahel wordt vaak als kwetsbaar beschouwd vanwege de aanhoudende onveiligheid, de impact van klimaatverandering en de sociale en economische spanningen. Investeren in de stabiliteit van de regio blijft een strategische uitdaging voor Europa.

Het engagement van België in de regio is specifiek gericht op het ondersteunen van lokale en regionale dynamieken die de veerkracht van gemeenschappen versterken en langdurige spanningen voorkomen. In deze context ondersteunt Enabel initiatieven die openbare dienstverlening versterken, de integratie van ontheemden bevorderen en de toegang tot essentiële diensten zoals gezondheidszorg en onderwijs verbeteren.

In Burkina Faso leidt dit tot een gezamenlijke aanpak van het beheer van natuurlijke rijkdommen. In Niger wordt blijvend geïnvesteerd in onderwijs voor jongeren, met name meisjes.

Klimaat en natuurlijke rijkdommen: versterking van de sociale samenhang

In Burkina Faso zorgen onveiligheid, volksverhuizingen en de gevolgen van klimaatverandering voor een toenemende druk op de toegang tot land en water. Daardoor verzwakt de relaties tussen gemeenschappen.

Als antwoord hierop ondersteunt Enabel landbouwontwikkeling, in het bijzonder Farmer Field Schools: Via deze participatieve aanpak kunnen producenten agro-ecologische technieken toepassen, de voedselzekerheid en economische zekerheid vergroten en de klimaatveerkracht van de landbouw versterken.

In de provincies Ganzourgou en Kouritenga gaat de ontwikkeling van rijstvelden gepaard met werkzaamheden op het gebied van landrechten en een dialoog tussen herders, landbouwers en lokale overheden om de regels voor toegang en landbeheer vast te stellen. Op deze manier verandert via overleg een potentiële spanningsbron in een hefboom voor stabiliteit.

In Dassoui, in gebieden waar landbouwers en herders samenleven, heeft de aanleg van een drinkplaats voor vee voor minder opstoppingen gezorgd waardoor conflicten zijn verminderd. “Het is een goede zaak, want het betekent dat we de landbouw- en veeteeltactiviteiten beter kunnen beheren”, zegt de provinciale landbouwdirecteur in Kouritenga.

Overleg tussen technische diensten, lokale overheden en boerengemeenschappen is een van de pijlers van het succes van deze initiatieven. Kleine landgeschillen zijn opgelost dankzij de inzet van lokale leiders.

Vrouwen lopen voorop in deze aanpak.

Sabine Ouandaogo, een van de 300 vrouwen die betrokken zijn bij dit initiatief in Dassoui, legt uit: “Voorheen kochten we rijst voor consumptie. Tegenwoordig produceren we onze eigen rijst, waardoor we onze kinderen naar school kunnen sturen en onze huishoudproblemen kunnen oplossen.”

Deze initiatieven illustreren hoe klimaatadaptatie kan worden gecombineerd met conflictpreventie: het veiligstellen van inkomsten en het ondersteunen van de landbouw versterken zowel de sociale samenhang als de economische veerkracht.

“Scholen brengen een land vooruit”

In Niger maakt het verbeteren van het onderwijs deel uit van een breder programma dat zich richt op toegang tot essentiële gezondheidszorg, klimaatbestendigheid en lokaal bestuur.

In de plattelandsregio Dosso bemoeilijken onveiligheid, sociale ongelijkheid en een gebrek aan infrastructuur de toegang tot school, vooral voor meisjes. Vroegtijdig huwelijk – 76% van de vrouwen tussen 20 en 24 jaar is getrouwd voor hun 18e – en beperkende sociale normen belemmeren hun opleiding. Daarbij komen nog de moeilijke leeromstandigheden: klaslokalen in strohutten, verzengende temperaturen, geen toegang tot water of elektriciteit.

Om die uitdagingen aan te gaan werkt Enabel samen met het ministerie van Onderwijs van Niger om ervoor te zorgen dat meisjes naar school kunnen gaan en blijven gaan en tegelijkertijd de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren.

Er zijn acht bioklimatische middelbare scholen gebouwd. Die zijn beter aangepast aan warme weersomstandigheden en zijn uitgerust met bibliotheken, computerlokalen, laboratoria en sportruimtes. Zonnepanelen garanderen duurzame toegang tot elektriciteit en waterputten zorgen voor toegang tot drinkwater. De bouw van aparte toiletten voor meisjes en jongens moedigt meisjes aan om school te blijven lopen, ook tijdens de menstruatie.

Het project verbetert niet alleen de infrastructuur, maar ook de kwaliteit van het onderwijs en het lokale bestuur: leraren worden opgeleid in inclusieve onderwijsmethoden en digitale technologieën, gendergerelateerd geweld wordt voorkomen en er wordt een e-learningplatform ingezet.

Lokale gemeenschappen worden ook gemobiliseerd – beheerscomités, verenigingen van onderwijsmoeders – om onderwijs voor meisjes te promoten: door een leerplek te combineren met een dialoog met de gemeenschap, bestendigt deze aanpak de sociale samenhang. Met de invoering van studiebeurzen vermindert de financiële druk op kwetsbare gezinnen en kunnen meisjes – die het traditioneel erg druk hebben met huishoudelijke taken – op school blijven.

In Dosso wordt de school geleidelijk aan een echt centrum van het leven en een essentiële hefboom voor de ontwikkeling en stabiliteit van de regio. Zoals een dorpshoofd het uitdrukte: “Scholen brengen een land vooruit.”