Oekraïne: na de oorlog, hoop voor de toekomst

Viacheslav Chaus staat aan het hoofd van het regionale militaire bestuur van Tsjernihiv. Hij heeft in de private en de publieke sector gewerkt en nam de gouverneursfunctie op enkele maanden vóór Rusland de grootschalige invasie in Oekraïne begon. Al vier jaar vervult hij zijn rol in tijden van oorlog. Enabel vroeg hem naar de huidige uitdagingen van de regio en hoe hij de toekomst van Tsjernihiv ziet. Een toekomst bepaald door welvaart, inclusiviteit en sterke internationale partnerschappen.

Hoe zou u de huidige situatie in Tsjernihiv beschrijven? Hoe gaan mensen om met de situatie en wat zijn de dringendste noden?

Onze inwoners kregen in 2022 voor het eerst te maken met een leven zonder elektriciteit, water, verwarming en gas, toen een deel van de regio tijdelijk werd bezet door Russische troepen. Dat zette ons aan om onze luchtverdediging te versterken. Maar door de aanhoudende raket- en droneaanvallen, volstaat zelfs de beste verdediging niet.

In het afgelopen jaar registreerden we meer dan 24.000 vijandelijke aanvallen in onze regio. We worden al vier jaar aangevallen, maar de energiesector werd deze winter het hardst getroffen. Rusland voert ook opzettelijk dubbele aanvallen uit. Arbeiders worden tijdens herstelwerkzaamheden aangevallen. Infrastructuur herstellen wordt dus extreem gevaarlijk.

Bij temperaturen van -20°C hebben we er alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat onze mensen niet bevroren. We openden verschillende opvangcentra en gaven alle mogelijke steun aan mensen met een handicap en ouderen. Dat de stroom voortdurend uitvalt, is ondertussen ons nieuwe normaal. De prioriteit was om in ieder geval verwarming te behouden. De mobiele boilers van Enabel bleken daarbij van onschatbare waarde.

De demografie van de regio is veranderd, veel inwoners zijn gevlucht, maar er zijn ook veel nieuwelingen aangekomen. Wat is de invloed van die verschuiving op de sociale diensten?

Tsjernihiv is qua oppervlakte de op één na grootste regio van Oekraïne, maar het is ook de dunst bevolkte. Toegang tot sociale voorzieningen is altijd al een uitdaging geweest. De grootschalige invasie heeft dat alleen maar verergerd. Er kwamen ongeveer 30.000 binnenlandse ontheemden uit andere regio’s en een steeds groter aantal oorlogsveteranen bij. De kwaliteit en toegankelijkheid handhaven van gezondheidszorg, onderwijs en administratieve diensten is een gedeelde prioriteit voor alle gemeenschappen en op alle bestuursniveaus. Het is daarbij essentieel om sterke partners te hebben die de institutionele capaciteit ondersteunen.

Waarom zouden mensen volgens u terugkeren naar Tsjernihiv en er ook blijven?

Veiligheid komt op de eerste plaats. Daarna komt de wederopbouw van huizen, energie-infrastructuur, scholen en faciliteiten voor de gezondheidszorg. Dat is wat mensen zal aanmoedigen om te blijven en wat diegenen die vertrokken zijn zal doen terugkeren. We moeten er ook voor zorgen dat bedrijven in de regio blijven en graag willen groeien en jobs creëren voor onze inwoners.

Ik ben blij dat de regering meer aandacht besteedt aan beroepsonderwijs en -opleiding. Volgens mij zal dat er voor Tsjernihiv voor zorgen dat mensen hier willen blijven.

De arbeidsmarkt evolueert en sommige initiatieven van Enabel moeten de vaardigheden van jongeren beter afstemmen op de noden van de markt. Welke sectoren zijn volgens u van strategisch belang voor het herstel en de concurrentiekracht van de regio?

Zonder twijfel de bouwsector, transportinfrastructuur, huisvesting en nutsvoorzieningen. En landbouwverwerking, we zijn tenslotte een landbouwregio. Ook de houtbewerking en lichte industrie zijn sectoren die de toekomst van Tsjernihiv zullen bepalen – en om die toekomst te grijpen, moeten we de jongere generatie vandaag de relevante vaardigheden bijbrengen.

Ziet u de economische kansen keren, ook voor de private sector?

Toen ik in 2021 deze functie opnam, heb ik het tot mijn persoonlijke prioriteit gemaakt om investeringen in de regio aan te trekken. Ik was optimistisch. We hadden verschillende gezamenlijke projecten met Baltische staten in ontwikkeling. Maar in februari 2022 kwam alles tot stilstand.

Tsjernihiv heeft heel wat natuurlijke rijkdom, vooral in de landbouw. Het is de meest noordelijke regio die aan de EU grenst en we liggen ook dicht bij Kiev. Dat werkt in ons voordeel: de logistiek gaat snel en de nabijheid van de hoofdstad stimuleert de ontwikkeling. Maar laten we realistisch zijn: als er per maand 2.224 Shahed-drones het luchtruim van de regio binnenkomen, is de aantrekkingskracht voor buitenlandse investeerders bijna nul.

Wat opvalt, is dat onze lokale bedrijven zich opmerkelijk veerkrachtig toonden en zijn blijven herinvesteren in hun activiteiten. Geen enkel groot bedrijf heeft de regio volledig verlaten. En we hebben voorlopige overeenkomsten met buitenlandse bedrijven voor toekomstige investeringen. Hopelijk kunnen we die realiseren zodra de oorlog voorbij is.

Enabel begon zijn werk hier in 2024. Hoe zou u dat partnerschap tot nu toe evalueren?

Ik wou dat alle samenwerkingsovereenkomsten zo goed werkten als die met Enabel. De steun van België voor energieweerbaarheid, gezondheidszorg en onderwijs kwam op het juiste moment. En die steun blijft komen. We zijn echt dankbaar.

Ik hoop dat Tsjernihiv ooit ook een volwaardige partner van onze bondgenoten zal zijn, dat we niet alleen steun ontvangen, maar gelijkwaardig bijdragen. Ik denk dan aan een bilaterale relatie gebaseerd op economische, culturele en educatieve uitwisselingen. In de gezondheidszorg alleen al hebben onze artsen onschatbare expertise ontwikkeld op het vlak van bijvoorbeeld revalidatie – zwaarbevochten kennis waar de wereld van kan leren. Dat soort wederzijdse samenwerking is mijn droom. Naast de overwinning van Oekraïne natuurlijk.

Wat is uw visie voor de toekomst van Tsjernihiv als we verder kijken dan de oorlog?

We zien verschillende ontwikkelingsscenario’s voor ons, maar in al die scenario’s blijft toerisme een hoeksteen. Voor de grootschalige invasie was Tsjernihiv een populaire weekendbestemming voor de inwoners van Kiev, met historische, culturele en recreatieve bezienswaardigheden. En ik geloof dat het potentieel nog niet ten volle werd benut.

Ik zie ook echte opportuniteiten in de IT-sector. Voor de invasie had Tsjernihiv een van de krachtigste IT-clusters in Oekraïne. Veel mensen zijn vertrokken, maar de cluster bestaat nog altijd en heeft ruimte om te groeien. We hebben geen industriële en technologische reuzen in de regio, en dat is eerlijk gezegd een goede zaak. Zo behoeden we het milieu.

Tsjernihiv is dan misschien dunbevolkt, de mensen die je er vindt, zijn open en betrouwbaar. Het zijn mensen met wie je iets betekenisvols kunt opbouwen. Het belangrijkste is nu om, samen, een einde te maken aan deze oorlog.

Over ons werk in Oekraïne :

België investeert in de regio Tsjernihiv in gezondheidszorg, onderwijs en energie. In de ziekenhuizen van Koriukivka en Pryluky gaan de revalidatieafdelingen na een opknapbeurt binnenkort weer open. In Kyinka kreeg de plaatselijke school een energie-efficiënte modernisering. Ook het regionale bloedcentrum zal worden vernieuwd om te voldoen aan de EU-normen, dankzij het partnerschap van Enabel met Rode Kruis-Vlaanderen. Deze inspanningen op het gebied van infrastructuur worden aangevuld met programma’s voor capaciteitsopbouw van zorgverleners.

Een ander project is de Bosch Junior Academy, die in twee scholen voor beroepsopleiding in Tsjernihiv wordt opgericht. Arbeidsmarktgerichte opleidingen staan ook centraal in een ander initiatief dat door Enabel geleid wordt en dat opleidingsprogramma’s financiert die zijn ontworpen om de productiviteit van de lokale beroepsbevolking te verhogen.

Steun voor het energiesysteem blijft eveneens van cruciaal belang: afgelopen winter heeft Enabel 28 mobiele verwarmingsketels aangekocht voor sociale voorzieningen in de regio.